การแปล การปรับใช้เชิงวัฒนธรรม และการตรวจสอบความตรงของ Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC)
เมื่อแบบสอบถามที่แปลตรงตัวใช้ไม่ได้จริง
ลองจินตนาการถึงทีมวิจัยกลุ่มหนึ่งในเมืองเซาเปาโล ประเทศบราซิล ที่ต้องการนำแบบประเมิน Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC) ซึ่งเป็นเครื่องมือคัดกรองปัญหาการนอนหลับในเด็กที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล มาใช้กับผู้ป่วยเด็กที่คลินิกเวชศาสตร์การนอนหลับของตน ทีมวิจัยเริ่มต้นด้วยวิธีที่ดูเหมือนง่ายที่สุด นั่นคือนำฉบับภาษาโปรตุเกสที่มีอยู่แล้วในประเทศ ซึ่งแปลมาจากฉบับภาษาอังกฤษอีกทอดหนึ่ง มาทดลองใช้กับผู้ปกครองและเด็กจำนวน 20 คนที่คลินิกผู้ป่วยนอก Neuro-Sono ของมหาวิทยาลัย Federal University of Sao Paulo
ผลลัพธ์ที่ได้กลับไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง ผู้ปกครองจำนวนมากมีปัญหาในการทำความเข้าใจคำชี้แจงและข้อความในแบบประเมิน บางคนไม่แน่ใจว่าจะเลือกตอบอย่างไร และรูปแบบการนำเสนอข้อมูลเชิงภาพ (graphic presentation) ก็ยังไม่เหมาะกับความคุ้นเคยของประชากรบราซิล นี่คือบทเรียนสำคัญที่นักวิจัยและนักคลินิกทุกคนควรตระหนัก นั่นคือ การแปลแบบสอบถามทางคลินิกจากภาษาหนึ่งไปยังอีกภาษาหนึ่งไม่ใช่เพียงแค่การแปลคำต่อคำ แต่ต้องอาศัยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่เข้มงวดเพื่อให้มั่นใจว่าเครื่องมือนั้นยังคงความหมาย ความแม่นยำ และความน่าเชื่อถือเดิมไว้ได้เมื่อนำไปใช้กับประชากรและวัฒนธรรมที่แตกต่างออกไป
เรื่องราวนี้นำไปสู่คำถามสำคัญที่งานวิจัยของ Ferreira และคณะ (2009) พยายามตอบ นั่นคือ เราจะแปล ปรับใช้ทางวัฒนธรรม และตรวจสอบความตรงของแบบประเมิน SDSC ให้เหมาะสมกับประชากรเด็กชาวบราซิลได้อย่างไร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทที่ประเทศบราซิลมีความหลากหลายทางเศรษฐกิจและสังคมสูง และมีอัตราการไม่รู้หนังสือเชิงหน้าที่ (functional illiteracy) ในระดับที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ
บทความนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับนักศึกษากายภาพบำบัดและแพทย์ เนื่องจาก SDSC เป็นเครื่องมือที่ถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลายในงานวิจัยทางคลินิกทั่วโลก รวมถึงงานวิจัยที่ศึกษาปัญหาการนอนหลับในเด็กออทิสติกและภาวะทางระบบประสาทอื่น ๆ การเข้าใจที่มา กระบวนการพัฒนา และข้อจำกัดของเครื่องมือนี้อย่างลึกซึ้ง จะช่วยให้นักคลินิกสามารถตีความผลการประเมินได้อย่างมีวิจารณญาณมากขึ้น แทนที่จะใช้เครื่องมือโดยไม่เข้าใจที่มาและข้อจำกัดของมัน
ทำความรู้จัก SDSC และความสำคัญของการตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือวัด
ปัญหาการนอนหลับในเด็กพบได้บ่อยเพียงใด
ปัญหาการนอนหลับเป็นสิ่งที่พบได้บ่อยในเด็ก ไม่ว่าจะเป็นความไม่เต็มใจที่จะนอนบนเตียงของตนเอง การตื่นกลางดึก ฝันร้าย อาการหวาดกลัวขณะหลับ (night terrors) การพูดขณะหลับ การเดินละเมอ การปัสสาวะรดที่นอน การกัดฟัน และการนอนกรน แม้ปัญหาเหล่านี้อาจเกิดขึ้นในระยะเวลาสั้น ๆ แต่ก็อาจส่งผลกระทบระยะยาวและกระทบต่อทั้งครอบครัวได้ โดยเฉพาะการนอนกรนซึ่งอาจบ่งชี้ถึงภาวะทางเดินหายใจส่วนบนมีความต้านทานเพิ่มขึ้น เป็นหนึ่งในอาการของภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ (Sleep-Disordered Breathing: SDB) ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อเด็กมากกว่าร้อยละ 7 หากภาวะนี้ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างรวดเร็ว จะสามารถป้องกันความผิดปกติด้านการรับรู้และพัฒนาการที่อาจตามมาได้
เหตุใดจึงต้องมีแบบประเมินคัดกรอง แทนที่จะตรวจด้วย Polysomnography ทุกราย
มาตรฐานทองคำ (gold standard) สำหรับการวินิจฉัยภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับคือการตรวจการนอนหลับด้วยเครื่อง Polysomnography (PSG) อย่างไรก็ตาม เวลา ความพยายาม และค่าใช้จ่ายของการตรวจในห้องปฏิบัติการทำให้การศึกษาวิจัยที่ต้องการกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่เป็นไปได้ยาก ด้วยเหตุนี้ นักวิจัยและนักคลินิกจึงหันมาใช้รายงานของผู้ปกครองเกี่ยวกับรูปแบบการนอนหลับของบุตรหลานที่บ้าน ซึ่งได้รับการพิสูจน์แล้วว่าเป็นตัวทำนายที่ดีสำหรับปัญหาการนอนหลับในเด็ก
แบบสอบถามจึงเป็นเครื่องมือคัดกรองที่มีประโยชน์อย่างมาก เนื่องจากทำให้การวัดที่นำเสนอสามารถเป็นมาตรฐาน สม่ำเสมอ และทำซ้ำได้ อย่างไรก็ตาม เมื่อจะเลือกเครื่องมือคัดกรองมาใช้งาน สิ่งที่ต้องพิจารณาคือองค์ประกอบของเครื่องมือนั้นชัดเจน เข้าใจง่าย และนำไปใช้ได้จริงหรือไม่ รวมถึงระยะเวลาที่ใช้ในการประเมินมีความเหมาะสมหรือไม่ ทั้งนี้ ยังมีแบบสอบถามที่ได้รับการตีพิมพ์เพื่อประเมินปัญหาการนอนหลับและอาการที่เกี่ยวข้องในเด็กและวัยรุ่นอยู่ไม่มากนัก
SDSC คืออะไร และเหตุใดจึงได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลาย
ในปี ค.ศ. 1996 Bruni และคณะได้พัฒนาแบบสอบถามที่ชื่อว่า Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC) ซึ่งประเมินรูปแบบพฤติกรรมที่หลากหลายเกี่ยวกับการนอนหลับของเด็ก เครื่องมือนี้ได้รับการยอมรับว่ามีความสามารถในการทำซ้ำได้และมีความตรง มีความสอดคล้องภายใน (internal consistency) และสามารถแยกแยะกลุ่มความผิดปกติของการนอนหลับที่พบบ่อยที่สุด 6 กลุ่มในเด็กและวัยรุ่นได้ ได้แก่ ความผิดปกติของการเริ่มต้นและการคงการนอนหลับ (Disorders of Initiating and Maintaining Sleep: DIMS) ภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ (Sleep-Disordered Breathing: SDB) ความผิดปกติของการตื่น (Disorders of Arousal: DA) ความผิดปกติของการเปลี่ยนผ่านระหว่างช่วงการนอนหลับ (Sleep-Wake Transition Disorders: SWTD) ความผิดปกติของอาการง่วงนอนมากเกินไป (Disorders of Excessive Somnolence: DOES) และภาวะเหงื่อออกมากขณะหลับ (Sleep Hyperhydrosis: SHY)
เนื่องจากความจำเป็นและคุณค่าของ SDSC ได้รับการพิสูจน์แล้วในประชากรอิตาลีและเบลเยียม การแปล ปรับใช้ และตรวจสอบความตรงสำหรับภาษาโปรตุเกสบราซิลจึงมีความชอบธรรมและความจำเป็น เนื่องจาก SDSC เป็นเครื่องมือที่เรียบง่าย ใช้งานง่ายและรวดเร็ว มีศักยภาพในการนำไปใช้ไม่เพียงในบริบททางคลินิกเท่านั้น แต่ยังรวมถึงงานวิจัยทางระบาดวิทยาในบราซิลด้วย อย่างไรก็ตาม เพื่อให้บรรลุจุดประสงค์นี้ในประชากรที่มีความหลากหลายสูงและมีอัตราการไม่รู้หนังสือเชิงหน้าที่สูงอย่างบราซิล แบบประเมินจึงจำเป็นต้องให้ความสำคัญอย่างรอบคอบกับตัวแปรต่าง ๆ เช่น การสื่อสารด้วยภาพ (visual communication) และประโยคที่เข้าใจง่าย ด้วยเหตุนี้ วัตถุประสงค์ของการศึกษานี้จึงเป็นการแปล ปรับใช้เชิงวัฒนธรรม และตรวจสอบความตรงของแบบประเมิน SDSC ของ Bruni และคณะ สำหรับภาษาโปรตุเกสบราซิล
ระเบียบวิธีวิจัย: กระบวนการแปลและตรวจสอบเครื่องมือวัดที่รัดกุม
การศึกษานี้มีเด็กเข้าร่วมทั้งหมด 100 คน อายุระหว่าง 3-18 ปี (เพศหญิง 42 คน เพศชาย 58 คน) พร้อมด้วยผู้ปกครองหรือผู้ดูแล การศึกษาดำเนินการในสองระยะ คือระยะที่หนึ่ง (60 คน) สำหรับการแปลไปข้างหน้า การแปลย้อนกลับ การทดสอบล่วงหน้า และการคำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่าง และระยะที่สอง (40 คน) สำหรับการตรวจสอบความตรง ได้แก่ ความเที่ยง การวิเคราะห์ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม และความตรงเชิงจำแนก (เปรียบเทียบคะแนนของแบบทดสอบกับผลการตรวจ Polysomnography) ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลได้ลงนามในหนังสือแสดงความยินยอม และการศึกษานี้ได้รับการอนุมัติล่วงหน้าจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยของมหาวิทยาลัย Federal University of Sao Paulo (UNIFESP)
ระยะที่หนึ่ง: การแปลและการทดสอบความเข้าใจ
การประยุกต์ใช้ฉบับแปลจากภาษาอังกฤษ สำหรับการทดสอบเบื้องต้น คณะผู้วิจัยใช้ฉบับแปลที่มีอยู่แล้วในบราซิล ซึ่งแปลเป็นภาษาโปรตุเกสจากฉบับภาษาอังกฤษ ฉบับนี้ยังคงลักษณะการสื่อสารด้วยภาพและคำชี้แจงของต้นแบบที่ตีพิมพ์ไว้ แต่ยังไม่เคยผ่านการตรวจสอบความตรง ปรับใช้ หรือตีพิมพ์สำหรับภาษาโปรตุเกสบราซิลมาก่อน คณะผู้วิจัยนำฉบับนี้ไปทดลองใช้กับเด็ก 20 คนพร้อมผู้ปกครองที่คลินิกผู้ป่วยนอก Neuro-Sono แผนกประสาทวิทยา UNIFESP เพื่อระบุปัญหาที่แบบประเมินนี้มีอย่างเป็นระบบ ปัญหาหลักที่พบคือความยากในการทำความเข้าใจคำชี้แจงและข้อความ รวมถึงความยากในการระบุคำตอบ อีกเหตุผลหนึ่งของความยากลำบากคือรูปแบบการนำเสนอเชิงภาพของแบบประเมิน
จากปัญหาเหล่านี้ คณะผู้วิจัยจึงตัดสินใจว่าวิธีที่ดีที่สุดในการแก้ไขปัญหาคือการแปลจากต้นฉบับภาษาอิตาลีโดยตรง โดยคำนึงถึงความเทียบเท่าเชิงความหมาย (semantic) เชิงประสบการณ์ (experiential) เชิงแนวคิด (conceptual) เชิงวัฒนธรรม (cultural) และเชิงสำนวน (idiomatic) คณะผู้วิจัยได้รับแบบประเมินภาษาอิตาลีจากการติดต่อผู้เขียนท่านหนึ่งที่มหาวิทยาลัย University of Rome La Sapienza ประเทศอิตาลี ซึ่งให้ความช่วยเหลืออย่างเต็มที่ในกระบวนการแปลเป็นภาษาโปรตุเกส และรูปแบบการออกแบบก็ได้รับการเปลี่ยนแปลงให้เข้าใจง่ายและใช้งานได้จริงมากขึ้นสำหรับประชากรบราซิล
การแปลไปข้างหน้า (Forward Translation) SDSC ได้รับการแปลจากต้นฉบับภาษาอิตาลีเป็นภาษาโปรตุเกสโดยนักแปลสองคน (ทำงานอย่างเป็นอิสระต่อกัน) ซึ่งเป็นผู้ที่ใช้สองภาษาได้คล่องแคล่วในภาษาอิตาลี โดยให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับการแปลเชิงแนวคิด (มากกว่าการแปลตามตัวอักษรอย่างเคร่งครัด) การแปลทั้งสองฉบับถูกนำมาเปรียบเทียบโดยคณะกรรมการทบทวน (ผู้เชี่ยวชาญด้านการนอนหลับ 4 ท่าน) และมีการปรับแก้ข้อแตกต่างเพื่อให้ได้ฉันทามติเกี่ยวกับการแปลเบื้องต้น จนได้ฉบับภาษาโปรตุเกสฉบับแรก
การแปลย้อนกลับ (Back Translation) ฉบับแรกได้รับการแปลกลับเป็นภาษาอิตาลีโดยนักแปลสองภาษาอีกสองคนที่ไม่ได้มีส่วนร่วมในขั้นตอนก่อนหน้า จนได้ฉบับแปลย้อนกลับ จากนั้นฉบับต่าง ๆ ถูกนำมาเปรียบเทียบโดยคณะกรรมการทบทวน ข้อแตกต่างที่พบได้รับการบันทึกและวิเคราะห์โดยการเปรียบเทียบกัน เมื่อจำเป็น ประโยคภาษาโปรตุเกสจะถูกเขียนใหม่จนกว่าจะได้ฉันทามติร่วมกัน และได้ฉบับภาษาโปรตุเกสฉบับสุดท้าย
การทดสอบล่วงหน้า (Pretesting) ฉบับภาษาโปรตุเกสฉบับที่สองของ SDSC ถูกนำไปประยุกต์ใช้เป็นการสัมภาษณ์กับผู้ปกครองหรือผู้ดูแล 20 คนของผู้ป่วยที่มีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับปัญหาการนอนหลับ นักวิจัยคนหนึ่งจะถามคำถามแก่ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลเหล่านั้น และหลังจากแต่ละคำถาม ผู้ให้สัมภาษณ์จะถูกขอให้บอกว่าตนเข้าใจประโยคนั้นว่าอย่างไร เพื่อตัดสินว่าความเข้าใจในคำถามนั้นถูกต้องหรือไม่ (การทดสอบล่วงหน้า) โดยกำหนดว่าทั้ง 26 คำถามจำเป็นต้องได้รับความเข้าใจจากผู้ใหญ่ที่ทดสอบอย่างน้อยร้อยละ 80 ประโยคหรือคำถามที่ไม่ได้รับความเข้าใจจากผู้ปกครองหรือผู้ดูแลร้อยละ 20 หรือมากกว่านั้น จะถูกทบทวนและปรับแก้ให้เหมาะสม โดยคำนึงถึงวิธีการเรียบเรียงประโยคและคำที่เหมาะสมที่สุด โดยไม่คำนึงว่าจะแสดงถึงสำนวนที่ประณีตหรือไม่ ผลปรากฏว่าผู้ปกครองและผู้ดูแลมีความเข้าใจที่เพียงพอต่อฉบับที่สองของแบบประเมิน จึงไม่จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างหรือความหมายเพิ่มเติม ฉบับภาษาโปรตุเกสฉบับที่สองจึงถูกกำหนดให้เป็นฉบับสุดท้าย
การศึกษานำร่อง (Pilot Study) เพื่อคำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่างที่จำเป็นสำหรับการตรวจสอบความตรงของแบบประเมิน คณะผู้วิจัยได้ดำเนินการศึกษานำร่องกับเด็ก 20 คน โดยผู้ปกครองหรือผู้ดูแลตอบแบบประเมินฉบับภาษาโปรตุเกสฉบับสุดท้าย เด็ก 10 คนที่มีภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับและเด็ก 10 คนที่ไม่มีปัญหาการนอนหลับใด ๆ เข้าร่วมในระยะนี้ ซึ่งได้รับการยืนยันด้วยการตรวจ Polysomnography จากเด็ก 10 คนที่มีผล PSG เป็นบวกสำหรับ SDB พบว่า 9 คนมีผลบวกจากแบบประเมิน SDSC เช่นกัน (P1 = 0.9) และจากเด็ก 10 คนที่มีผล PSG เป็นลบสำหรับความผิดปกติการนอนหลับใด ๆ พบว่า 4 คนมีผลบวกจากแบบประเมิน (P2 = 0.4) คณะผู้วิจัยคำนวณขนาดกลุ่มตัวอย่างโดยใช้สูตรของ Pocock และพบว่าต้องการกลุ่มตัวอย่างอย่างน้อย 13 คน จึงใช้ 20 คนต่อกลุ่มในการศึกษาระยะที่สอง
ระยะที่สอง: การตรวจสอบความตรงเทียบกับ Polysomnography
ฉบับสุดท้ายของ SDSC ถูกนำไปประยุกต์ใช้กับผู้เข้าร่วมวิจัย 40 คนพร้อมผู้ปกครองหรือผู้ดูแล ระหว่างเดือนมีนาคมถึงสิงหาคม ค.ศ. 2006 โดยเด็ก 20 คนได้รับการวินิจฉัยภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับด้วย Polysomnography และอีก 20 คนมีผล Polysomnography ที่ไม่พบความผิดปกติของการนอนหลับใด ๆ ทั้งนี้ ผู้วิจัยไม่ทราบว่าเด็กคนใดมีภาวะ SDB หรือไม่ (การปกปิดข้อมูล)
การตรวจ Polysomnography ทั้งหมดดำเนินการตลอดคืนที่ห้องปฏิบัติการ Neuro-Sono Sleep Laboratory ของ UNIFESP โดยใช้เครื่อง Neuromap-Neurotec EQSA รุ่น 1.9.7.0 มีการติดตามคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG) ที่ตำแหน่ง C3/A2, C4/A1, O1/A2 และ O2/A1 การเคลื่อนไหวของลูกตาทั้งซ้ายและขวา (EOG) และคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อบริเวณใต้คาง (submental EMG) มีการติดตามคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) อย่างต่อเนื่อง และความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดแดงถูกติดตามอย่างต่อเนื่องด้วยเครื่องวัดออกซิเจนในเลือด แรงดันจมูกและการไหลเวียนอากาศทางจมูก-ปากถูกวัดด้วยเทอร์มิสเตอร์แบบสามทาง การเคลื่อนไหวของผนังทรวงอกและหน้าท้องถูกวัดด้วยสายรัดแบบเพียโซอิเล็กทริก และการเคลื่อนไหวของขาถูกติดตามด้วยคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อบริเวณหน้าแข้ง
การให้คะแนน Polysomnography ดำเนินการตามเกณฑ์มาตรฐาน Rechtschaffen และ Kales โดยใช้ช่วงเวลา 30 วินาที เหตุการณ์ทางการหายใจได้รับการให้คะแนนตามเกณฑ์มาตรฐานสำหรับเด็ก โดยมีนิยามสำคัญดังนี้ ภาวะหยุดหายใจแบบอุดกั้น (obstructive apnea) หมายถึงการหยุดไหลเวียนอากาศเป็นเวลาสองลมหายใจหรือมากกว่านั้น ร่วมกับการเคลื่อนไหวสวนทางกันของทรวงอกและหน้าท้อง ภาวะหายใจตื้น (hypopnea) หมายถึงการลดลงของสัญญาณเทอร์มิสเตอร์มากกว่าร้อยละ 50 ร่วมกับภาวะออกซิเจนในเลือดลดลงหรือมีการตื่นตัว ภาวะหยุดหายใจส่วนกลาง (central apnea) หมายถึงการไม่มีการไหลเวียนอากาศทั้งทางจมูกและปาก ร่วมกับการไม่เคลื่อนไหวของทรวงอกและหน้าท้องเป็นเวลา 20 วินาทีหรือมากกว่า ร่วมกับภาวะออกซิเจนในเลือดลดลง
ดัชนีภาวะหยุดหายใจแบบอุดกั้นถูกนิยามเป็นจำนวนครั้งของภาวะหยุดหายใจแบบอุดกั้นต่อชั่วโมงของเวลาการนอนหลับรวม ดัชนีภาวะหยุดหายใจและหายใจตื้นร่วมกัน (Apnea-Hypopnea Index: AHI) ถูกนิยามเป็นจำนวนครั้งของภาวะหยุดหายใจแบบอุดกั้นและภาวะหายใจตื้นต่อชั่วโมงของเวลาการนอนหลับรวม ภาวะออกซิเจนในเลือดลดลงถูกนิยามว่าเป็นการลดลงของค่าความอิ่มตัวออกซิเจนในเลือด (SaO2) ร้อยละ 3 หรือมากกว่า จนมีค่าต่ำกว่าร้อยละ 92 อย่างต่อเนื่อง การนอนกรนถูกนิยามว่าเป็นเสียงหายใจที่ดังซึ่งเกิดจากการสั่นสะเทือนของเพดานอ่อนและเสาคอหอย โดยจำแนกเป็นมีหรือไม่มี สำหรับการให้คะแนนการตื่นตัว (arousal) ใช้เกณฑ์ของ American Sleep Disorders Association (ASDA) โดยพิจารณาระยะเวลา 3 วินาทีหรือมากกว่า และจำแนกเป็นการตื่นตัวที่เกี่ยวข้องกับภาวะหยุดหายใจแบบอุดกั้นหรือหายใจตื้น กับการตื่นตัวที่ไม่เกี่ยวข้องกับภาวะเหล่านี้ (การตื่นตัวเอง) ระยะเวลาแฝงก่อนหลับถูกจำแนกเป็นปกติ (ไม่เกิน 20 นาที) หรือเพิ่มขึ้น และประสิทธิภาพการนอนหลับถูกจำแนกเป็นปกติ (มากกว่าร้อยละ 89) หรือลดลง
การวิเคราะห์ทางสถิติ และโครงสร้างของแบบประเมิน
การทดสอบค่าทีของ Student และการทดสอบไคสแควร์ถูกใช้เพื่อประเมินความเป็นเนื้อเดียวกันของกลุ่มตัวอย่างในด้านเพศและอายุ แบบประเมิน SDSC (ฉบับสุดท้าย) ประกอบด้วย 26 ข้อคำถาม แบ่งออกเป็น 6 มิติย่อย ได้แก่ ความผิดปกติของการเริ่มต้นและคงการนอนหลับ (DIMS) ประกอบด้วยข้อ 1, 2, 3, 4, 5, 10 และ 11 (รวม 7 ข้อ) ภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ (SDB) ประกอบด้วยข้อ 13, 14 และ 15 (รวม 3 ข้อ) ความผิดปกติของการตื่น (DA) ประกอบด้วยข้อ 17, 20 และ 21 (รวม 3 ข้อ) ความผิดปกติของการเปลี่ยนผ่านระหว่างช่วงการนอนหลับ (SWTD) ประกอบด้วยข้อ 6, 7, 8, 12, 18 และ 19 (รวม 6 ข้อ) ความผิดปกติของอาการง่วงนอนมากเกินไป (DOES) ประกอบด้วยข้อ 22, 23, 24, 25 และ 26 (รวม 5 ข้อ) และภาวะเหงื่อออกมากขณะหลับ (SHY) ประกอบด้วยข้อ 9 และ 16 (รวม 2 ข้อ)
การวิเคราะห์ความเที่ยง (reliability analysis) ดำเนินการโดยวิเคราะห์ความสอดคล้องภายในของข้อคำถามด้วยค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาค (Cronbach’s alpha) การวิเคราะห์ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม (convergent validity) ใช้การทดสอบสหสัมพันธ์แบบเพียร์สัน (Pearson correlation) เพื่อตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างคะแนนรวมของแบบประเมินกับคะแนนแต่ละมิติย่อย ส่วนความตรงเชิงจำแนก (discriminatory validity) คำนวณโดยเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยคะแนนของกลุ่มเด็กที่มีผล Polysomnography เป็นบวกสำหรับ SDB (PSG+) กับกลุ่มเด็กที่มีผล Polysomnography เป็นลบสำหรับความผิดปกติการนอนหลับใด ๆ (PSG−) โดยใช้การทดสอบค่าทีของ Student สำหรับกลุ่มตัวอย่างอิสระ (เนื่องจากคะแนนของแต่ละกลุ่มมีการกระจายแบบปกติตามการทดสอบ Kolmogorov-Smirnov และมีความแปรปรวนที่เป็นเนื้อเดียวกันตามการทดสอบของ Levene) โดยกำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ p < 0.05
แบบประเมิน SDSC ฉบับภาษาโปรตุเกสมีคุณภาพเพียงใด
ข้อมูลประชากรของกลุ่มตัวอย่างในระยะตรวจสอบความตรง
กลุ่มตัวอย่างสำหรับการตรวจสอบความตรงประกอบด้วยผู้ป่วยเพศหญิง 16 คน (ร้อยละ 40) อายุเฉลี่ย 8.2 ± 3.6 ปี (ช่วงอายุ 3-17 ปี) และผู้ป่วยเพศชาย 24 คน (ร้อยละ 60) อายุเฉลี่ย 8.6 ± 3.7 ปี (ช่วงอายุ 3-16 ปี) ไม่พบความแตกต่างทางสถิติระหว่างสองกลุ่มทั้งในด้านเพศ (p = 0.2) และอายุ (p = 0.7) ดังแสดงในตารางที่ 1
ตารางที่ 1 การกระจายตัวของเด็ก 40 คนที่เข้าร่วมระยะที่สองของการศึกษา จำแนกตามเพศและช่วงอายุ
|
ช่วงอายุ (ปี) |
หญิง (คน) |
ร้อยละ |
ชาย (คน) |
ร้อยละ |
รวม (คน) |
ร้อยละ |
|
3–6 |
4 |
25.0 |
9 |
37.5 |
13 |
32.5 |
|
6–9 |
7 |
43.8 |
3 |
12.5 |
10 |
25.0 |
|
9–12 |
3 |
18.8 |
5 |
20.8 |
8 |
20.0 |
|
12–15 |
1 |
6.3 |
6 |
25.0 |
7 |
17.5 |
|
15–18 |
1 |
6.3 |
1 |
4.2 |
2 |
5.0 |
|
รวมทั้งหมด |
16 |
100.0 |
24 |
100.0 |
40 |
100.0 |
กระบวนการแปลและปรับใช้เชิงวัฒนธรรม: ปรับอะไรไปบ้าง
การวิเคราะห์ชื่อของแบบประเมินความผิดปกติของการนอนหลับทั้งในภาษาอิตาลี (“Scala per la valutazione dei disturbi del sonno”) และภาษาอังกฤษ (“Sleep Disturbance Scale for Children”) นำไปสู่การกำหนดชื่อในภาษาโปรตุเกสว่า “Escala de Distúrbios de Sono em Crianças” (EDSC) คำชี้แจงและคำถามทั้งหมดในแบบประเมินได้รับการปรับให้เหมาะสมกับความเทียบเท่าเชิงความหมาย เชิงประสบการณ์ เชิงแนวคิด เชิงวัฒนธรรม หรือเชิงสำนวน รวมถึงลักษณะการสื่อสารด้วยภาพก็ได้รับการปรับเปลี่ยนเช่นกัน
จากการวิเคราะห์อย่างละเอียด พบว่า 11 คำถาม (ข้อ 2, 5, 6, 9, 11, 12, 16, 17, 23, 25 และ 26) จำเป็นต้องปรับให้เหมาะสมกับความเทียบเท่าเชิงความหมายเมื่อแปลเป็นภาษาโปรตุเกส 3 คำถาม (ข้อ 3, 7 และ 17) จำเป็นต้องปรับให้เหมาะสมกับความเทียบเท่าเชิงวัฒนธรรม 3 คำถาม (ข้อ 5, 20 และ 25) จำเป็นต้องปรับให้เหมาะสมกับความเทียบเท่าเชิงแนวคิด ในขณะที่ 12 คำถาม (ข้อ 1, 4, 8, 10, 13, 14, 15, 18, 19, 21, 22 และ 24) สามารถแปลเป็นภาษาโปรตุเกสได้โดยไม่จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนใด ๆ
ความเที่ยงของแบบประเมิน
ข้อคำถามของแบบประเมินมีค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาคมากกว่า 0.55 ในทุกมิติ แสดงให้เห็นว่าระดับความสอดคล้องภายในอยู่ในเกณฑ์ที่น่าพึงพอใจ โดยมิติย่อย SHY และ DIMS รวมถึงชุดคำถามทั้ง 26 ข้อโดยรวม เป็นรายการที่มีระดับความสอดคล้องภายในสูงที่สุด ดังแสดงในตารางที่ 2
ตารางที่ 2 ค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาคสำหรับองค์ประกอบต่าง ๆ ของแบบประเมิน SDSC
|
องค์ประกอบ |
จำนวนข้อคำถาม |
ค่าอัลฟาของครอนบาค |
|
แบบประเมินทั้งฉบับ |
26 |
0.78 |
|
มิติย่อย DIMS |
7 |
0.80 |
|
มิติย่อย SDB |
3 |
0.66 |
|
มิติย่อย DA |
3 |
0.62 |
|
มิติย่อย SWTD |
6 |
0.57 |
|
มิติย่อย DOES |
5 |
0.56 |
|
มิติย่อย SHY |
2 |
0.82 |
|
มิติย่อยทั้ง 6 มิติร่วมกัน |
6 |
0.55 |
หมายเหตุ: DIMS = ความผิดปกติของการเริ่มต้นและคงการนอนหลับ, SDB = ภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ, DA = ความผิดปกติของการตื่น, SWTD = ความผิดปกติของการเปลี่ยนผ่านระหว่างช่วงการนอนหลับ, DOES = ความผิดปกติของอาการง่วงนอนมากเกินไป, SHY = ภาวะเหงื่อออกมากขณะหลับ
ความตรงเชิงเกาะกลุ่มของแบบประเมิน
จากลักษณะของ SDSC และการออกแบบการทดลองที่ใช้ในการศึกษานี้ คณะผู้วิจัยสามารถศึกษาความตรงเชิงเกาะกลุ่มและความตรงเชิงจำแนกได้ ในการคำนวณความตรงเชิงเกาะกลุ่ม ความสัมพันธ์ระหว่างแบบประเมินโดยรวมกับมิติย่อยต่าง ๆ ได้รับการวิเคราะห์ด้วยค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน ซึ่งความสัมพันธ์ส่วนใหญ่ถูกระบุว่าเป็นบวกและมีนัยสำคัญทางสถิติ แสดงให้เห็นว่า SDSC มีความตรงเชิงเกาะกลุ่มที่สมเหตุสมผล โดยเฉพาะอย่างยิ่งคะแนนรวมมีความสัมพันธ์ทางบวกกับทุกมิติย่อยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ความตรงเชิงจำแนก: จุดแข็งและข้อจำกัดที่สำคัญของแบบประเมิน
นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุดของการศึกษานี้ เมื่อเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยคะแนนของเด็กที่มีผล Polysomnography เป็นบวกสำหรับ SDB (PSG+) กับเด็กที่มีผล Polysomnography เป็นลบสำหรับความผิดปกติการนอนหลับใด ๆ (PSG−) พบว่ากลุ่มผู้ป่วยที่มีผล PSG เป็นบวกมีแนวโน้มคะแนนเฉลี่ยของมิติย่อย SDB สูงกว่ากลุ่มที่มีผล PSG เป็นลบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (8.9 เทียบกับ 4.9 ตามลำดับ; p < 0.001) ในขณะที่ไม่พบความแตกต่างที่มีนัยสำคัญทางสถิติในมิติย่อยอื่น ๆ และคะแนนรวมของแบบประเมิน ดังแสดงในตารางที่ 3
ตารางที่ 3 เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยคะแนนของแบบประเมินระหว่างกลุ่มที่มีผล Polysomnography เป็นลบ (PSG−) และกลุ่มที่มีผลเป็นบวก (PSG+) สำหรับภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ
|
มิติของแบบประเมิน |
กลุ่ม PSG− (ค่าเฉลี่ย ± SD) |
กลุ่ม PSG+ (ค่าเฉลี่ย ± SD) |
p-value |
|
DIMS |
15.2 ± 5.6 |
13.1 ± 5.5 |
0.2 |
|
SDB |
4.9 ± 2.1 |
8.9 ± 2.9 |
< 0.001 |
|
DA |
4.3 ± 1.8 |
4.9 ± 2.4 |
0.3 |
|
SWTD |
13.8 ± 3.9 |
13.2 ± 4.7 |
0.7 |
|
DOES |
9.8 ± 3.2 |
10.1 ± 3.8 |
0.8 |
|
SHY |
3.8 ± 2.6 |
5.0 ± 2.5 |
0.1 |
|
คะแนนรวม |
51.8 ± 11.1 |
55.3 ± 13.6 |
0.4 |
ผลลัพธ์นี้มีความสำคัญทางคลินิกอย่างมาก กล่าวคือ หากพิจารณาการตรวจ Polysomnography เป็นตัวชี้วัดของการจำแนกกลุ่ม ผลการศึกษานี้ยืนยันความตรงเชิงจำแนกเฉพาะสำหรับมิติย่อย SDB เท่านั้น แสดงให้เห็นว่าคำถามทั้งสามข้อในมิตินี้สามารถใช้คัดกรองผู้ป่วยสำหรับภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถใช้จำแนกความผิดปกติการนอนหลับประเภทอื่น ๆ ได้ด้วยวิธีการเทียบกับ Polysomnography เพียงอย่างเดียว ซึ่งเป็นข้อจำกัดสำคัญที่นักคลินิกและนักวิจัยต้องตระหนักเมื่อนำแบบประเมินนี้ไปใช้งาน
อภิปรายผล: บทเรียนจากการแปลเครื่องมือวัดข้ามวัฒนธรรม
SDSC ได้รับการแปล ปรับใช้ และตรวจสอบความตรงสำหรับภาษาโปรตุเกสบราซิลจากต้นฉบับภาษาอิตาลี ฉบับภาษาโปรตุเกสบราซิลของ SDSC แสดงให้เห็นความสอดคล้องภายในที่เหมาะสม ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม และความตรงเชิงจำแนกที่น่าพอใจ การเปรียบเทียบมิติย่อย SDB กับผลการตรวจ Polysomnography แสดงให้เห็นความสัมพันธ์ที่ชัดเจน ซึ่งยืนยันความตรงเชิงจำแนกสำหรับภาวะทางคลินิกนี้โดยเฉพาะ และแสดงให้เห็นว่าแบบประเมินมีศักยภาพอย่างมากในการคัดกรองการวินิจฉัยนี้
ที่น่าสนใจคือ แบบประเมินต้นฉบับได้รับการออกแบบสำหรับเด็กวัยเรียน แต่ในการศึกษานี้คณะผู้วิจัยได้รวมเด็กก่อนวัยเรียนเข้ามาด้วย เนื่องจากมีกิจวัตรและความเคยชินทางโรงเรียนที่คล้ายคลึงกัน โดยเฉพาะเรื่องเวลาเริ่มต้นกิจกรรม
การแปลแบบสอบถามข้ามภาษาและวัฒนธรรมเป็นงานที่ละเอียดอ่อนเสมอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับการแปลเป็นภาษาโปรตุเกสของบราซิล ซึ่งเป็นประเทศที่ประชากรมีระดับการไม่รู้หนังสือเชิงหน้าที่ (functional illiteracy) ค่อนข้างสูง เมื่อคณะผู้วิจัยแปล SDSC จากฉบับแปลภาษาอังกฤษของต้นฉบับภาษาอิตาลี พบปัญหาความยากลำบากที่เข้าใจได้ ซึ่งนำไปสู่การตัดสินใจแปลใหม่จากต้นฉบับภาษาอิตาลีโดยตรง วิธีนี้ทำให้ได้การแปลที่ดีกว่า ซึ่งช่วยให้ได้คุณลักษณะที่พึงประสงค์อย่างมาก ได้แก่ ความเรียบง่าย ความเข้าใจง่าย และการนำไปใช้งานที่รวดเร็วและเป็นมิตรต่อผู้ใช้
โครงสร้างการออกแบบของแบบประเมินจำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงให้เป็นรูปแบบที่ประชากรบราซิลยอมรับได้ง่ายขึ้น ลักษณะการสื่อสารด้วยภาพที่แม่นยำยิ่งขึ้นจำเป็นต้องถูกนำมาใช้ เพื่อให้ผู้ให้สัมภาษณ์สามารถตอบคำถามได้โดยไม่ต้องใช้ความพยายามมากนัก นอกจากการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ การปรับเปลี่ยนประธานของประโยคก็มีความสำคัญเช่นกัน คณะผู้วิจัยหลีกเลี่ยงการใช้คำว่า “บุตรชาย/บุตรสาวของท่าน” เนื่องจากบางครั้งเด็กไม่ใช่บุตรของผู้ที่มาพร้อมและเข้าร่วมการสัมภาษณ์ การปรับเปลี่ยนหนึ่งที่จำเป็นสำหรับแบบสอบถามในภาษาโปรตุเกสเมื่อมุ่งเป้าไปที่ประชากรที่มีการศึกษาน้อย คือการระบุประธานของประโยคอย่างชัดเจนซ้ำ ๆ ในทุกประโยค แทนที่จะปล่อยให้เป็นนัย (ตามที่ทำกันตามปกติในภาษาโปรตุเกส) วิธีการนี้มีคุณค่าอย่างมากเมื่อนำ SDSC ไปใช้ในแผนก Neuro-Sono ของ UNIFESP ซึ่งให้บริการประชากรที่มีความหลากหลายสูงในเมืองเซาเปาโล และผู้ป่วยจำนวนมากมาจากชนชั้นทางเศรษฐกิจและสังคมที่ต่ำกว่า หลักการพื้นฐานของงานแปล ปรับใช้ และตรวจสอบความตรงนี้คือการทำให้แบบประเมินมีประโยชน์สำหรับประชากรทุกระดับทางเศรษฐกิจและสังคมและวัฒนธรรม การปรับเปลี่ยนจึงถูกสร้างขึ้นในด้านรูปแบบของการสื่อสารทั้งเขียนและภาพ ไม่ใช่ในลักษณะที่บ่งบอกถึงการเลือกปฏิบัติระหว่างความผิดปกติของการนอนหลับ
ความยากลำบากบางประการที่พบเมื่อใช้ SDSC เกี่ยวข้องกับการที่ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลขาดความรู้เกี่ยวกับลักษณะการนอนหลับของเด็ก บางครั้งเนื่องจากผู้ใหญ่และเด็กไม่ได้ใช้สภาพแวดล้อมการนอนหรือแม้แต่บ้านร่วมกัน อย่างไรก็ตาม สิ่งนี้ไม่ได้บั่นทอนการตรวจสอบความตรงของแบบสอบถาม เนื่องจากในกรณีเช่นนี้ ผู้ให้สัมภาษณ์ยังคงเข้าใจวัตถุประสงค์ของข้อความในแบบประเมิน
หมวดหมู่การวินิจฉัยทั้งหกและมิติย่อยที่เกี่ยวข้องของ SDSC มีจุดมุ่งหมายเพื่อเป็นพื้นฐานในการรับรู้ความผิดปกติของการนอนหลับ ซึ่งช่วยอำนวยความสะดวกในการวินิจฉัยโดยมอบเครื่องมือคัดกรองให้แก่นักคลินิกที่ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง ซึ่งอาจชี้ทางไปสู่การประเมินเฉพาะทางเพิ่มเติมผ่านการประเมินทางคลินิกโดยผู้เชี่ยวชาญหรือการตรวจ Polysomnography ในอนาคต
ค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาคในการศึกษาของ Bruni อยู่ที่ 0.71-0.79 (กลุ่มความผิดปกติการนอนหลับและกลุ่มทางคลินิกตามลำดับ) ในขณะที่การศึกษานี้ได้ค่า 0.55 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าแบบประเมินมีคุณสมบัติทางจิตวิทยามิติที่คล้ายคลึงกันในประชากรที่แตกต่างกัน แม้ SDSC จะครอบคลุมช่วงอายุที่กว้าง แต่จำเป็นต้องให้ความสนใจกับข้อเท็จจริงที่ว่าแบบประเมินนี้ไม่ได้ครอบคลุมรูปแบบพฤติกรรมบางอย่างในเด็ก เช่น การงีบหลับ การนอนบนเตียงของตนเองเทียบกับการนอนบนเตียงของผู้ปกครอง ความต้องการวัตถุเปลี่ยนผ่าน (transitional object) ความกลัวความมืด การปัสสาวะรดที่นอน และการตื่นกลางดึกแล้วไปนอนกับผู้ปกครอง รูปแบบพฤติกรรมเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับกลุ่มอายุเฉพาะ และอาจมีนัยสำคัญในการทำความเข้าใจความผิดปกติของการนอนหลับในเด็ก
ข้อจำกัดของงานวิจัยที่ผู้เรียนควรตระหนัก
การอ่านงานวิจัยด้านการพัฒนาเครื่องมือวัดอย่างมีวิจารณญาณเป็นทักษะที่สำคัญยิ่งสำหรับนักคลินิกและนักวิจัย งานวิจัยฉบับนี้มีข้อจำกัดสำคัญที่ควรตระหนัก ประการแรก ความตรงเชิงจำแนกได้รับการยืนยันเฉพาะมิติย่อย SDB เท่านั้น ในขณะที่มิติย่อยอื่น ๆ ไม่แสดงความสามารถในการจำแนกกลุ่มที่มีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเทียบกับผล Polysomnography ซึ่งอาจเป็นเพราะ Polysomnography เป็นมาตรฐานทองคำที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการวินิจฉัยภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับเท่านั้น ไม่ใช่มาตรฐานอ้างอิงที่เหมาะสมสำหรับความผิดปกติการนอนหลับประเภทอื่น ประการที่สอง ค่าความเที่ยงของมิติย่อยบางมิติ เช่น SWTD (0.57) และ DOES (0.56) อยู่ในระดับที่ค่อนข้างต่ำ แม้จะยังถือว่ายอมรับได้ ประการที่สาม แบบประเมินนี้ไม่ครอบคลุมพฤติกรรมการนอนหลับบางประเภทที่พบบ่อยในเด็ก เช่น การงีบหลับ การนอนร่วมเตียงกับผู้ปกครอง ความกลัวความมืด และการปัสสาวะรดที่นอน ซึ่งอาจมีความสำคัญทางคลินิกในบางกลุ่มอายุ
การประยุกต์ใช้ทางคลินิกสำหรับนักกายภาพบำบัดและแพทย์
สำหรับนักศึกษากายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด และแพทย์ งานวิจัยนี้ให้บทเรียนเชิงปฏิบัติที่สำคัญหลายประการเกี่ยวกับการเลือกใช้และตีความเครื่องมือประเมินทางคลินิก
ประการแรก ก่อนนำแบบประเมินหรือเครื่องมือวัดใด ๆ มาใช้กับผู้ป่วย นักคลินิกควรตรวจสอบว่าเครื่องมือนั้นผ่านกระบวนการแปล ปรับใช้เชิงวัฒนธรรม และตรวจสอบความตรงสำหรับประชากรและภาษาที่จะนำไปใช้แล้วหรือไม่ การแปลตรงตัวโดยไม่ผ่านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่รัดกุมอาจนำไปสู่ความคลาดเคลื่อนในการวัดผลและการตีความที่ผิดพลาดได้ ดังที่เห็นได้จากกรณีของฉบับแปลภาษาอังกฤษที่ใช้ไม่ได้ผลกับประชากรบราซิลในการศึกษานี้
ประการที่สอง นักคลินิกควรเข้าใจความแตกต่างระหว่างความเที่ยง (reliability) ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม (convergent validity) และความตรงเชิงจำแนก (discriminatory validity) ของเครื่องมือวัด เนื่องจากคุณสมบัติทั้งสามนี้บอกเล่าเรื่องราวที่แตกต่างกันเกี่ยวกับคุณภาพของเครื่องมือ ในกรณีของ SDSC แม้เครื่องมือนี้จะมีความเที่ยงและความตรงเชิงเกาะกลุ่มที่น่าพอใจ แต่ความตรงเชิงจำแนกเมื่อเทียบกับ Polysomnography นั้นชัดเจนเฉพาะในมิติภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับเท่านั้น ซึ่งหมายความว่านักคลินิกไม่ควรใช้คะแนนรวมของ SDSC เพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัยแยกโรคความผิดปกติของการนอนหลับประเภทอื่น ๆ อย่างเด็ดขาด แต่ควรใช้เป็นเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้นเพื่อนำไปสู่การประเมินเชิงลึกเพิ่มเติม
ประการที่สาม การศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการสื่อสารที่เข้าใจง่ายในเครื่องมือประเมินทางคลินิก โดยเฉพาะเมื่อต้องใช้กับประชากรที่มีความหลากหลายทางการศึกษาและเศรษฐกิจสังคม นักกายภาพบำบัดและแพทย์ที่ทำงานกับประชากรไทยซึ่งมีความหลากหลายในลักษณะใกล้เคียงกัน ควรตระหนักถึงความสำคัญของการอธิบายคำถามในแบบประเมินให้ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลเข้าใจอย่างถูกต้องก่อนให้กรอกแบบสอบถามด้วยตนเอง
ประการสุดท้าย เมื่อนำ SDSC ฉบับภาษาไทยหรือฉบับใดก็ตามมาใช้ในเวชปฏิบัติ นักคลินิกควรตระหนักถึงข้อจำกัดที่แบบประเมินนี้ไม่ครอบคลุมพฤติกรรมการนอนหลับบางประเภท เช่น การงีบหลับ การนอนร่วมเตียงกับผู้ปกครอง หรือความกลัวความมืด ซึ่งอาจจำเป็นต้องซักประวัติเพิ่มเติมนอกเหนือจากการใช้แบบประเมินมาตรฐานเพียงอย่างเดียว
บทสรุปสำหรับผู้เรียน
การศึกษาของ Ferreira และคณะ (2009) แสดงให้เห็นกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่รัดกุมในการแปล ปรับใช้เชิงวัฒนธรรม และตรวจสอบความตรงของเครื่องมือวัดทางคลินิกจากภาษาหนึ่งไปยังอีกภาษาหนึ่ง ตั้งแต่การแปลไปข้างหน้า การแปลย้อนกลับ การทดสอบความเข้าใจล่วงหน้า จนถึงการตรวจสอบความเที่ยงและความตรงในกลุ่มตัวอย่างจริง ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าแบบประเมิน SDSC ฉบับภาษาโปรตุเกสบราซิลมีความสอดคล้องภายในที่น่าพอใจ มีความตรงเชิงเกาะกลุ่มที่สมเหตุสมผล และมีความตรงเชิงจำแนกที่ชัดเจนเฉพาะสำหรับมิติภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ
สำหรับนักศึกษากายภาพบำบัดและแพทย์ในอนาคต บทเรียนที่สำคัญที่สุดจากงานวิจัยนี้คือ เครื่องมือวัดทางคลินิกทุกชนิด แม้จะได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายในระดับสากล ก็ยังจำเป็นต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบคุณภาพอย่างเข้มงวดก่อนนำไปใช้กับประชากรใหม่ และแม้เครื่องมือจะผ่านการตรวจสอบแล้ว นักคลินิกก็ยังต้องเข้าใจขอบเขตความสามารถของเครื่องมือนั้นอย่างชัดเจน โดยไม่ควรคาดหวังให้เครื่องมือหนึ่งสามารถตอบโจทย์ได้ทุกด้านของภาวะที่ซับซ้อนอย่างปัญหาการนอนหลับในเด็ก การเข้าใจความรู้พื้นฐานเหล่านี้จะช่วยให้นักคลินิกสามารถใช้เครื่องมือประเมิน เช่น SDSC ได้อย่างมีวิจารณญาณ และตีความผลลัพธ์ได้อย่างเหมาะสมในบริบททางคลินิกจริง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
SDSC คืออะไร และใช้ประเมินอะไรบ้าง?
SDSC หรือ Sleep Disturbance Scale for Children เป็นแบบประเมิน 26 ข้อคำถามที่พัฒนาโดย Bruni และคณะในปี ค.ศ. 1996 ใช้ประเมินปัญหาการนอนหลับในเด็กอายุ 3-18 ปี ครอบคลุม 6 มิติย่อย ได้แก่ ความผิดปกติของการเริ่มต้นและคงการนอนหลับ ภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับ ความผิดปกติของการตื่น ความผิดปกติของการเปลี่ยนผ่านระหว่างช่วงการนอนหลับ ความผิดปกติของอาการง่วงนอนมากเกินไป และภาวะเหงื่อออกมากขณะหลับ
ความเที่ยง ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม และความตรงเชิงจำแนก แตกต่างกันอย่างไร?
ความเที่ยง (reliability) วัดความสอดคล้องภายในของข้อคำถาม กล่าวคือข้อคำถามในมิติเดียวกันวัดสิ่งเดียวกันได้สม่ำเสมอเพียงใด ความตรงเชิงเกาะกลุ่ม (convergent validity) วัดว่าคะแนนของมิติย่อยต่าง ๆ มีความสัมพันธ์ไปในทิศทางเดียวกันกับคะแนนรวมหรือไม่ ส่วนความตรงเชิงจำแนก (discriminatory validity) วัดว่าแบบประเมินสามารถแยกแยะระหว่างกลุ่มที่มีภาวะผิดปกติจริงกับกลุ่มที่ไม่มีภาวะผิดปกติได้หรือไม่ เมื่อเทียบกับมาตรฐานอ้างอิงภายนอก เช่น Polysomnography
SDSC สามารถใช้แทนการตรวจ Polysomnography ได้หรือไม่?
ไม่ได้ SDSC เป็นเพียงเครื่องมือคัดกรองเบื้องต้น จากผลการศึกษานี้ ความตรงเชิงจำแนกเมื่อเทียบกับ Polysomnography ชัดเจนเฉพาะมิติภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับเท่านั้น ดังนั้น SDSC จึงเหมาะสำหรับการคัดกรองผู้ป่วยที่ควรได้รับการส่งต่อเพื่อตรวจ Polysomnography เพิ่มเติม ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัยที่ใช้ทดแทนการตรวจมาตรฐานทองคำได้
เอกสารอ้างอิง (References)
เรียบเรียงและแปลจากบทความวิจัยต้นฉบับ “Sleep Disturbance Scale for Children: Translation, cultural adaptation, and validation” โดย Vanessa Ruotolo Ferreira, Luciane B.C. Carvalho, Fabiana Ruotolo, José Fausto de Morais, Lucila B.F. Prado และ Gilmar F. Prado จากมหาวิทยาลัย Federal University of Sao Paulo (UNIFESP) ประเทศบราซิล ตีพิมพ์ในวารสาร Sleep Medicine ปี ค.ศ. 2009 (Sleep Medicine 10 (2009) 457-463, doi: 10.1016/j.sleep.2008.03.018)
- Ferreira VR, Carvalho LBC, Ruotolo F, de Morais JF, Prado LBF, Prado GF. Sleep Disturbance Scale for Children: Translation, cultural adaptation, and validation. Sleep Med. 2009, 10:457–463. doi: 10.1016/j.sleep.2008.03.018
- Bruni O, Ottaviano S, Guidetti V, Romoli M, Innocenzi M, Cortesi F, et al. The Sleep Disturbance Scale for Children (SDSC). Construction and validation of an instrument to evaluate sleep disturbances in childhood and adolescence. J Sleep Res. 1996, 5:251–61.
- Spruyt K, Cluydts R, Verleye GB. Pediatric sleep disorders: exploratory modulation of their relationships. Sleep 2004, 27:495–501.
- Montgomery-Downs HE, O’Brien LM, Holbrook CR, Gozal D. Snoring and sleep-disordered breathing in young children: subjective and objective correlates. Sleep 2004, 27:87–94.
- Chervin RD, Lumeng JC. Epidemiology of pediatric obstructive sleep apnea. Proc Am Thorac Soc 2008, 5(2):242–52.
- Chervin RD, Hedger K, Dillon JE, Pituch KJ. Pediatric Sleep Questionnaire (PSQ): validity and reliability of scales for sleep-disordered breathing, snoring, sleepiness, and behavioral problems. Sleep Med. 2000, 1:21–32.
- Guillemin F, Bombardier C, Beaton D. Cross-cultural adaptation of health-related quality of life measures: literature review and proposed guidelines. J Clin Epidemiol. 1993, 46:1417–32.
- Marcus CL, Omlin KJ, Basinki DJ, Bailey SL, Rachal AB, Von Pechmann WS, et al. Normal polysomnographic values for children and adolescents. Am Rev Respir Dis. 1992, 146:1235–9.
- Cronbach LJ. Coefficient alpha and the internal structure of test. Psychometrika 1951:297–334.
- McDowell I, Newell C. Measuring health – a guide to rating scales and questionnaires. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press; 1996.
- Falcão DM, Ciconelli RM, Ferraz MB. Translation and cultural adaptation of Quality of Life Questionnaires: an evaluation of methodology. J Reumatol. 2003, 30:279–85.
หมายเหตุ: รายการอ้างอิงข้างต้นคัดเลือกจากบรรณานุกรมทั้งหมด 30 รายการในบทความต้นฉบับ โดยเลือกเฉพาะรายการที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับเนื้อหาหลักที่นำเสนอ ผู้อ่านที่ต้องการรายการอ้างอิงฉบับสมบูรณ์สามารถสืบค้นได้จากบทความต้นฉบับที่ Sleep Medicine 10 (2009) 457-463